गडकोट भटकंतीबरोबरच डोंगरयात्रा आणि अरण्ययात्रा हे मैत्रेयचे आणखी एक वैशिष्ठ्य. महाराष्ट्राच्या उत्तर दक्षिण पसरलेल्या सह्याद्रीला अनेक पूर्व आणि पश्‍चिम फाटे आहेत. मुख्य सह्याद्री आणि पूर्व-पश्‍चिम रांगांवर अनेक देखणे डोंगर, शिखरे, पठारे, रमणीय दर्‍या आणि या सार्‍यांच्यात भरुन राहिलेली अरण्ये आहेत. ही अस्पर्श शिखरे-अरण्ये-पठारे त्यांच्या नैसर्गिक जीवनाला अनुसरून अनुभवणे हा स्वर्गीय आनंद असतो. अशा निसर्गपूरक अरण्य डोंगरयात्राद्वारे मैत्रेय प्रतिष्ठान निसर्गाच्या अपरिचित सौंदर्याची अनुभूती तर देतेच पण त्याद्वारे या सार्‍यांच्या संरक्षण आणि संवर्धनाचे प्रबोधनही करीत असते. याला आम्ही दुर्ग-डोंगर-अरण्य साक्षरता मोहीमा असे संबोधतो.

या मोहीमांद्वारे मैत्रेयने आजपर्यंत निसर्गाची अनेक विलोभनीय रुपे उलगडली आहेत आणि त्यांच्या संरक्षणाचे महत्वही पटवून दिले आहे. अशाच मोहीमा आम्ही सह्याद्रीबरोबरच पूर्व-पश्‍चिम पसरलेल्या सातपुड्यातही राबवित असतो.

‘इतिहासाला भूगोल असतो’ हा मैत्रेय प्रतिष्ठानचा मार्गदर्शक सिध्दांत आहे. या सिध्दांतास अनुसरून ऐतिहासिक प्रेरणादायी घटनांमागचा भूगोल शोधण्याचा सातत्याचा प्रयत्न आम्ही करीत असतो. आणि त्याद्वारे ऐतिहासिक युध्दाची, घटनांची भौगोलिक आणि शास्त्रीय मांडणी आम्ही करतो. त्यासाठी विशेष मोहीमांचे आयोजन सातत्यपूर्ण केले जाते. यात पन्हाळगड पावनखिंड मोहीम तर येतेच पण त्याचबरोबर साल्हेरच्या लढाईचा भूगोल, कांचनबारीच्या लढाईचा भूगोल, सिंहगडाच्या लढाईचा भूगोल, सुरतेहून परत किंवा सुरतेस जाताना, प्रतापगडाच्या रणसंग्रामाचा भूगोल, उंबरखिंडीच्या लढाईचा भूगोल, दक्षिण दिग्विजयास जाताना अशा अनेक अभ्यास मोहीमा सातत्याने आखल्या जातात.

अबालवृध्दांमध्ये प्रेरणादायी दुर्गप्रेम वाढीस लागावे त्याद्वारे एका सशक्त पिढीची निर्मिती व्हावी या हेतूने दुर्गदर्शनाच्या विविध मोहीमांचे सातत्यपूर्ण आयोजन केले जाते. उदा. रायगड दर्शन, राजगड दर्शन, सिंहगड दर्शन, पुरंदर दर्शन, तोरणा दर्शन, सिंधुदुर्ग दर्शन, विजयदुर्ग दर्शन, पन्हाळगड दर्शन, सामानगड दर्शन, विशाळगड दर्शन इ.

संस्थेचे अध्यक्ष डॉ. अमर अडके यांच्या गेल्या तीन तपांहूनही अधिक काळच्या भटकंतीमध्ये त्यांनी काढलेली छायाचित्रे, टिपणे, नकाशे त्यांनी संस्थेकडे सुपूर्त केली आहेत. महाराष्ट्र आणि बृहन्महाराष्ट्रातील गडकोट, डोंगरशिखरे आणि अन्य अशी तब्बल साडेतेरा हजार छायाचित्रे आज संस्थेकडे जमा आहेत. अत्यंत दुर्मिळ अशी ही छायाचित्रे म्हणजे मूल्यवान संदर्भ ऐवज असून संस्थेने गडभटक्यांसाठी तो उपलब्ध केला आहे.

यातील शेकडो वैशिष्ठ्यपूर्ण छायाचित्रांचे, दुर्गांच्या समग्र माहितीसह ‘गडकोट माझे सांगाती’ या नावाने एक छायाचित्र प्रदर्शनही संस्थेने तयार केले आहे. महाराष्ट्रातील विविध शहरात या छायाचित्र प्रदर्शनाचे आयोजन केले जाते.